شرایطی که رعایت آن در مورد شاهد، ضروری است، برخی مربوط به میزان درک و شعور و قدرت تعقل و تشخیص شاهد است، مانند شرط بلوغ و عقل و برخی به اعتماد به شاهد و اطمینان از صحت گفتار او می باشد مانند شرط عدالت. احراز عدالت شاهد، مورد اتفاق تمامی فقها است. اما در این که عدالت، صرف حسن ظاهر است یا این که عدالت مجرد ترک معاصی است یا این که عدالت عدم انجام معاصی از روی ملکه است یا ملکه ای نفسانی که فرد را به تقوی و مروت وادار می-کند، بین فقهاء اختلاف است. در جمع بین نظریات مزبور می توان قایل به «عدالت نفسانی حداقلی» شد که اثبات و تحقّق آن مشکل نیست. استمرار و عادت به تقوا و میانه روی و رفتار بهنجار در اجتماع همان کیفیت آرمانی و راسخ در ذهن است که عدالت نفسانی حداقلی نامیده می شود. ملاک اعتبار آن نیز، حال متعارف شاهد است.

عدالت از جمله شرایط مهم قاضی از دیدگاه اسلام است. در قانون اساسی ایران نیز در ضمن اصل 158، یکی از وظایف رئیس قوه قضائیه، استخدام قضات عادل و شایسته مقرر شده است. همچنین مطابق با اصل 163 صفات و شرایط قاضی طبق موازین فقهی به وسیله قانون معین می شود. قانونگذار در آییننامه جذب داوطلبان تصدّی امر قضا مصوّب 1392، عدالت را یکی از شرایط تصدّی امر قضا تعیین کرده است. با توجه به اینکه مفهوم عدالت برگرفته از فقه امامیه است و مراد از عدالت نیز در نظام قضایی ایران همان عدالت مطرح شده در فقه است، نگارندگان به تبیین فقهی مفهوم عدالت میپردازند. شرط عدالت قاضی، مورد اتّفاق کلیه ی فقهاء است. اما در این که عدالت، صِرف حُسن ظاهر است یا این که عدالت مجرّد ترک معاصی است یا اینکه عدالت اجتناب از کبائر، حفظ از صغائر و محافظت بر مروّت است یا این که عدالت عدم انجام معاصی از روی ملکه است یا ملکهای نفسانی که فرد را به تقوی و مروّت وادار میکند، بین فقهاء اختلاف است. طرفداران قولهای اول، دوم و سوم قایل به عدالت عملی و طرفداران اقوال چهارم و پنجم، قایل به عدالت نفسانی هستند. در جمع بین نظرهای مزبور اگرچه میتوان از باب جمع بین نظریه عدالت نفسانی و عدالت عملی، نظریه «عدالت نفسانی حداقلی» را مطرح کرد، و لیکن در باب قضا با توجه به خطیر بودن منصب قاضی، علیالقاعده باید عدالت نفسانی حداکثری را در قاضی لحاظ کرد، منتها با توجه به پیچیدگی خاص عدالت نفسانی و نادرالوقوع بودن آن، مرتبه پس از عدالت نفسانی؛ یعنی مرتبه «عدالت قریب به عدالت نفسانی» که مرتبهای بالاتر از «عدالت نفسانی حداقلی» میباشد، معتبر است و در اعتبار این مرحله از عدالت در قاضی با توجه به اهمیت بسزای منصب قضا، فرقی بین قاضی مجتهد و مأذون نیست.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

این مقاله در پی یافتن وجوه تمایز قضایای ترکیبی ماتقدم (که مقولات فاهمه در حکم بدان ها ضروری هستند) از صرف تداعی صور نفسانی است. با تحلیل منطقی قضایای حاوی مقولات کانت، نشان می دهیم که مقولات وجهه نظر کیفیت و کمیت (به استثنای مقوله تمامیت) مفهومی ذهنی که به تجربه در نمی آید، دربر ندارند و تنها معرف ساختارهای منطقی هستند - که تجربه گرایان نیز بر آن اذعان دارند - نه شروط ضروری حکم. مقولات وجهه نظر جهت به شرط معناداری تنها به واسطه ذهن معنا می یابند نه از طریق تجربه. مقوله علت در احکام شرطی دقیقتر بررسی میشود و نشان داده میشود که دیدگاه تجربه گرایان با دیدگاه کانت از حیث ماهیت رابطه علی ناسازگار اما از حیث وجود خود رابطه بین پدیدارها، سازگار است. در این بین به مقولات جوهر و مشارکت به دلیل خارج شدن از بحث موردنظر نمی پردازیم.

دیار کهن ایران زمین از دیرباز، خاستگاه تفکّرات عرفانی و تأمّلات اشراقی بوده است، یکی از اختران تابناک متصوّفه و از عارفان نام آور و صاحب اندیشه مولانا جلاالدّین محمّد بلخی می باشد و مثنوی وی از ذخایر ادبی است که کانون شگرف اشراق و الهام و سایر معانی ظریف و عرفانی است و دایره المعارف عرفان اسلامی و الگوی شعر کلاسیک و عارفانه عاشقانه می باشد که دارای ریشه های عمیق در فرهنگ و ادبیات ایرانی-اسلامی است. انسان از منظر قرآن تجلی گاه صفات خداوند است و همین امر به همین امر به هستی انسان شرافت می بخشد. هدف اصلی این مقاله سر چشمه ی رذالت های نفسانی انسان در مثنوی معنوی است. روش تحقیق به صورت توصیفی – تحلیلی است. نتایج حاکی از آن است مولانا، نفس را به دو معنای متفاوت به کار گرفته است، یکی ازآن دو معنا مورد مذمّت و در بردارنده ی صفات و ویژگی های ناشایست است و دیگری، لطیفه ای است که حقیقت و هستی(خود)انسان را تشکیل می دهد.

وجود حالات نفسانی محض و غیر التفاتی به ویژه آگاهی محض از مسائل محل تلاقی فلسفه ذهن و فلسفه عرفان است. غالب احوال و مقامات مطرح از سوی عارفان دارای متعلق هستند. اما در منازل عرفانی گاه سخن از به دست آوردن احوال و مقاماتی است که داشتن متعلق درباره ی آنها بی معناست و لزوما در موردآن حال و مقام «به از» معنا ندارد. معتقدان به این دیدگاه صرفا با بررسی حالت آگاهی محض، به عنوان یک حالت نفسانی غیر التفاتی که از سوی عارفان گزارش شده است، در جهت اثبات وجود این نوع حالات استدلال کرده اند. اما به نظر می رسد حالات نفسانی غیرالتفاتی دیگری نیز وجود دارد. یکی از این حالات نفسانی غیر التفاتی مقام عرفانی «طمانینه محض» است. اما آیا حقیقتی به نام طمانینه محض و بدون متعلق امکان پذیر و فهم پذیر است یا هر طمانینه ای لزوما دارای نسبت است و «به» متعلقی وابسته است؟ می توان گفت که عارف در مرتبه ای از سیر و سلوک در حالتی قرار می گیرد که بی آنکه به چیزی قرار و آرام بیابد در فراخنایی از طمانینه خواهد بود. روح او صرفا در اطمینان است نه آنکه مطمئن به چیزی باشد. دو استدلال از منظر عرفانی بر تحقق طمانینه محض می توان ارائه کرد: تلازم علم و طمانینه و پیوند طمانینه با تقدیر عهد الست در عرفان اسلامی.

هر انسانی بالوجدان می یابد که نفس او دائماً در حال تغییر و تحول است. برخی مانند مشائیان، با بیرونی و منفصل دانستن این تغییرات، بر این باورند که نفس از اول خلقت تا آخر ثابت بوده، فقط عوارضی بر آن عارض شده، کیفیات آن تغییر پیدا می کند. ملاصدرا و پیروانش با درونی و متصل دانستن این تغییرات، حرکت جوهری نفس را پذیرفته، معتقدند که خودِ نفس از اول خلقت در حال تبدیل و تبدل است. معتقدان به حرکت جوهری برای اثبات حرکت درونی و متصل نفس، به دلایل عقلی متوسل شده و توجه خاصی به دلایل نقلی نداشته اند. این در حالی است که برخی از آیات قرآن کریم، نه تنها شاهد بلکه دلیلی برای حرکت درونی و جوهری نفس به شمار می آیند. پژوهش حاضر بعد از بیان حرکت جوهری نفسانی، با ذکر برخی از این آیات، به تبیین و نحوه دلالت آن ها بر حرکت درونی و جوهری نفس پرداخته و به این نتیجه رهنمون گشته است که ملکات نفسانی، اگر فضایل باشند، مانند علم، ایمان و...، سبب تکامل خودِ نفس می شوند و اگر رذایل باشند، مانند رجس، نفاق و...، عامل تنزل خودِ نفس می گردند.

هدف: اعراض نفسانی یا رویدادهای روانی، یکی از اصول سته ضروریه به شمار می رود. این عامل، آثار بسیار سریع، شدید و قدرتمندی بر جسم انسان پدید می آورد. درواقع، مهم ترین عاملی که موجب پایداری سلامت شده یا به ایجاد بیماری می انجامد، وساطت ارواحی است که در ناحیه بخارگونه، بسیار لطیف و سیال اخلاط به وجود آمده، قوا و افعال را به سرعت تمام تحت تاثیر قرار می دهند. روش ها: در این پژوهش، علاوه بر بررسی آخرین مقالات مرتبط با موضوع نفس و اعراض نفسانی، منابع مرتبط با محتوای تحقیق از دیدگاه دانشمندانی نظیر محمدبن زکریای رازی (251ه. ق، 313ه. ق)، علی بن عباس اهوازی (318ه. ق، 384ه. ق)، بوعلی سینا (370ه. ق، 427ه. ق) و سید اسماعیل جرجانی(531-434 ق) بررسی شده است؛ بنابراین در پژوهش حاضر، واژگان مربوط به اعراض نفسانی از امهات کتب مولفان یادشده (الحاوی، طب روحانی، کامل الصناعه الطبیعه، قانون فی الطب، ذخیره خوارزمشاهی و برخی از کتاب ها و وب گاه های معتبر) جست وجو شده است. یافته ها: امروزه نفس، اعراض نفسانی، تزکیه نفس و نقش آن ها در سلامت و بیماری مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است. زکریای رازی کتاب مستقلی به نام طب روحانی را به رشته تحریر درآورده و علی بن عباس اهوازی نیز در کامل الصناعه الطبیعه به همه شاخه های پزشکی پرداخته است. همچنین کتاب القانون فی الطب، منظم ترین و روشمندترین کتابی است که درباره پزشکی مزاجی تالیف شده و ذخیره خوارزمشاهی هم یک کتاب جامع پزشکی است که اعراض نفسانی از مهم ترین ارکان آن محسوب می شود. نتیجه گیری: درحقیقت، دانشمندان طب ایرانی، هریک به نحوی اعراض نفسانی را مورد توجه ویژه قرار داده، تدبیر این اعراض را جهت حفظ و ارتقای سلامت روح و جسم ضروری دانسته اند. از آنجا که رویدادهای روانی از ارزشمندترین مباحث اسباب تندرستی و بیماری است، لازم است با دور داشتن بیمار از اعراض نفسانی به تقویت قوای او پرداخت. همچنان که اعراض نفسانی دارو را از اثرگذاری باز می دارد، مزاج انسان به شدت از حالات روحی و روانی تاثیر می پذیرد.

صاحبان معرفت برای انسان دو نوع تولد قائلند: یکی تولد صوری و دیگری تولد معنوی یا تولد ثانی که از آن به عنوان «عروسی ابد» یا «تولد آسمانی» یاد می کنند. مرگ نفسانی از مبانی عمیق عرفان و ادب تعلیمی مولانا است. مولانا همچون سایر عرفای اهل بسط و سکر پدیده مرگ دوستی در آثارش تجلی خاصی دارد و مرگ و مرگ نفسانی را در مسیر چرخه تکامل می داند و از آن به عنوان انتقال از عالم کثرت و طبیعت به عالم وحدت و ماوراءالطبیعه تعبیر می کند. این بررسی نشان می دهد مولانا تولد آسمانی را در مرگ نفسانی تحت تاثیر عوامل موثری همچون ایمان، ابوت معنوی و عشق می داند، بنابراین با استناد به حکایات مثنوی، در یک مقدمه و هفت محور انواع ولادت، عوامل موثر در تولد آسمانی، مرگ ها و زایش ها، چگونگی مرگ ارادی و انواع آن، راه های رسیدن به مرگ نفسانی، ویژگی راه یافتگان به مرگ نفسانی (ارادی) و فواید مرگ نفسانی (مرگ اختیاری) بررسی شده است.